Αρχική › Podcast › Ο ήλιος μέσα σε ένα μπουκάλι
Ο ήλιος μέσα σε ένα μπουκάλι

Το κείμενο του επεισοδίου
Λονδίνο, στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο καπνός του κάρβουνου μαυρίζει τις προσόψεις, ο ουρανός μένει γκρίζος για εβδομάδες ολόκληρες, και στα στενά σοκάκια των εργατικών συνοικιών ο ήλιος μόλις που αγγίζει το λιθόστρωτο. Κοιτάξτε τα παιδιά που παίζουν εκεί. Πολλά έχουν στραβά πόδια. Καμπουριασμένη πλάτη. Χοντρούς καρπούς. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, υπάρχει ένα όνομα γι' αυτό: η αγγλική νόσος.
Τρεις αιώνες αινίγματος
Το επιστημονικό της όνομα είναι ραχίτιδα. Τα οστά του παιδιού παραμένουν μαλακά και παραμορφώνονται κάτω από το ίδιο του το βάρος. Η νόσος δεν είναι καινούργια: το 1645 ένας Άγγλος φοιτητής ιατρικής, ο Ντάνιελ Γουίστλερ, της αφιερώνει ήδη τη διατριβή του, για «μια ασθένεια των Αγγλόπουλων που ο λαός ονομάζει rickets». Για σχεδόν τρεις αιώνες, κανείς δεν καταλαβαίνει από πού προέρχεται.
Μια πρώτη ένδειξη έρχεται το 1890. Ένας Βρετανός ιεραπόστολος γιατρός, ο Θίομπαλντ Παλμ, κάνει μια ανησυχητική παρατήρηση. Στις φτωχές αλλά ηλιόλουστες χώρες η ραχίτιδα είναι σπάνια. Στις βιομηχανικές πόλεις της Βρετανίας, τις γεμάτες καπνό, είναι παντού. Το συμπέρασμά του χωράει σε μία λέξη: ο ήλιος. Σχεδόν κανείς δεν τον ακούει.
Ο ήλιος εναντίον του πιάτου
Θα χρειαστεί να περιμένουμε το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Το 1919, στο Βερολίνο, ένας παιδίατρος, ο Κουρτ Χούλντσινσκι, τοποθετεί παιδιά με ραχίτιδα κάτω από μια λυχνία ατμών υδραργύρου, που εκπέμπει υπεριώδη ακτινοβολία. Στις ακτινογραφίες, εβδομάδα με την εβδομάδα, τα οστά ασβεστοποιούνται ξανά. Το φως, από μόνο του, κάνει αυτό που τίποτε άλλο δεν έκανε.

Την ίδια χρονιά, στη Μεγάλη Βρετανία, ο Έντουαρντ Μέλανμπι διεξάγει ένα εντελώς διαφορετικό πείραμα. Κρατά σκύλους μέσα σε κλειστό χώρο, τρεφόμενους κυρίως με βρώμη. Αυτοί παθαίνουν ραχίτιδα. Τους δίνει μουρουνέλαιο, αυτό το παλιό φάρμακο με την απαίσια μυρωδιά: η ραχίτιδα δεν εγκαθίσταται. Γι' αυτόν είναι σαφές, το κλειδί βρίσκεται στο πιάτο. Και σκέφτεται τη βιταμίνη Α, που ήδη γνωρίζουν.
Έτσι έχουμε δύο παρατάξεις αντιμέτωπες. Από τη μια, οι οπαδοί του ήλιου. Από την άλλη, οι οπαδοί της διατροφής. Και οι δύο έχουν αποδείξεις. Και καμία δεν καταλαβαίνει τις αποδείξεις της άλλης.
Το 1922, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Έλμερ Μακόλουμ λύνει ένα μέρος της διαμάχης. Καταστρέφει τη βιταμίνη Α που περιέχεται στο μουρουνέλαιο. Το λάδι διατηρεί ωστόσο όλη την επίδρασή του απέναντι στη ραχίτιδα. Υπάρχει λοιπόν κάτι άλλο μέσα του. Μια τέταρτη βιταμίνη. Την ονομάζουν, απλούστατα, βιταμίνη D.
Και οι δύο παρατάξεις είχαν δίκιο
Έπειτα, το 1924, δύο αμερικανικά εργαστήρια, εκείνο του Χάρι Στίνμποκ και εκείνο του Άλφρεντ Χες, δείχνουν ότι αν εκθέσουμε τρόφιμα στην υπεριώδη ακτινοβολία, τους δίνουμε την ίδια δύναμη. Το παζλ συμπληρώνεται επιτέλους. Και οι δύο παρατάξεις είχαν δίκιο. Κάτω από τον ήλιο, το δέρμα φτιάχνει βιταμίνη D. Και το συκώτι του μπακαλιάρου την αποθηκεύει. Το λάδι ήταν κυριολεκτικά ήλιος μέσα σε ένα μπουκάλι.

Στο Λονδίνο περνούν στην πράξη. Στα μέσα της δεκαετίας του 1920 ανοίγουν κλινικές «τεχνητού φωτός». Παιδιά με σορτσάκι, με μικρά μαύρα γυαλιά στη μύτη, κάθονται σε κύκλο γύρω από μεγάλες λάμπες τόξου άνθρακα, τρεις συνεδρίες την εβδομάδα. Ο ήλιος με συνταγή, διανεμημένος από νοσοκόμες.
Σήμερα, η βιταμίνη D διατηρεί την ίδια διπλή προέλευση: το δέρμα κάτω από τον ήλιο, και μερικές τροφές, όπως τα λιπαρά ψάρια. Συμβάλλει στη διατήρηση φυσιολογικών οστών και στη φυσιολογική απορρόφηση του ασβεστίου. Και κάτω από τον ουρανό του Παρισιού, για μεγάλο μέρος του χρόνου, ο ήλιος είναι πολύ χαμηλά για να φτιάξει το δέρμα μεγάλη ποσότητα. Στο κατάστημά μας στο Παρίσι, όταν την παρουσιάζουμε, μας αρέσει να διηγούμαστε από πού προέρχεται: από έναν γκρίζο ουρανό του Λονδίνου και από μια λάμπα τόξου.
Ο ήλιος μέσα σε ένα μπουκάλι δεν είναι διαφημιστικό σλόγκαν. Είναι αυτό που γιατροί αναζητούσαν επί σχεδόν τρεις αιώνες: να φυλακίσουν μια ακτίνα φωτός μέσα σε ένα κουτάλι.