Αρχική › Podcast › Το λευκό ρύζι που αρρώσταινε τον κόσμο
Το λευκό ρύζι που αρρώσταινε τον κόσμο

Το κείμενο του επεισοδίου
Τέλη του 19ου αιώνα, στο νησί της Ιάβας, στις τότε Ολλανδικές Ινδίες. Στους στρατώνες, στα νοσοκομεία, στις φυλακές, άνδρες καταρρέουν. Τα πόδια τους μουδιάζουν και μετά αρνούνται να τους κρατήσουν. Η καρδιά τρελαίνεται. Οι γιατροί γνωρίζουν αυτό το κακό από παλιά. Έχει ένα παράξενο όνομα: μπέρι-μπέρι.
Λέγεται ότι η λέξη προέρχεται από μια γλώσσα της Νότιας Ασίας και σημαίνει «δεν μπορώ, δεν μπορώ». Η προέλευση αμφισβητείται. Αποδίδει όμως πολύ καλά την απόγνωση όσων έπασχαν.
Μπατάβια, στο κυνήγι ενός μικροβίου
Το 1886 η Ολλανδία στέλνει μια ιατρική αποστολή στην Ιάβα. Ανάμεσα στα μέλη της, ένας νεαρός στρατιωτικός γιατρός, ο Κρίστιαν Έικμαν. Βρισκόμαστε στην εποχή του Παστέρ: κάθε ασθένεια πρέπει να έχει το μικρόβιό της. Ο Έικμαν μένει επιτόπου για να διευθύνει ένα μικρό εργαστήριο στη Μπατάβια, τη σημερινή Τζακάρτα. Αποστολή του: να βρει το μικρόβιο του μπέρι-μπέρι.
Για τα πειράματά του εκτρέφει κοτόπουλα. Και γύρω στο 1890, ανατροπή: τα κοτόπουλα αρρωσταίνουν. Παραπατούν, χάνουν την ισορροπία τους, παρουσιάζουν μια παράλυση που θυμίζει πολύ το μπέρι-μπέρι. Για έναν κυνηγό μικροβίων, είναι ένα δώρο. Ίσως επιτέλους κρατά το μικρόβιό του.
Η έρευνα οδηγεί στην κουζίνα
Λίγους μήνες αργότερα όμως, χωρίς να έχει κάνει κανείς το παραμικρό, τα κοτόπουλα αναρρώνουν. Όλα. Ο Έικμαν ερευνά, και η έρευνα τον οδηγεί… στην κουζίνα. Επί μήνες, τα κοτόπουλά του τρέφονταν με τα περισσεύματα του βρασμένου ρυζιού του στρατιωτικού νοσοκομείου. Λευκό ρύζι, στιλβωμένο, απαλλαγμένο από το περίβλημά του. Έπειτα ένας νέος μάγειρας αρνήθηκε να τρέφονται με το ρύζι του στρατού «πολιτικά» κοτόπουλα. Τους έδωσαν μη στιλβωμένο ρύζι, ακόμη τυλιγμένο στο λεπτό του κάλυμμα. Και αυτά ανάρρωσαν.

Ο Έικμαν επαληθεύει. Λευκό ρύζι: τα κοτόπουλα αρρωσταίνουν. Καστανό ρύζι: αναρρώνουν. Η απόδειξη είναι εκεί, μπροστά στα μάτια του. Κι όμως, αρχικά βγάζει το λάθος συμπέρασμα. Φαντάζεται ότι το λευκό ρύζι περιέχει ένα δηλητήριο, και ότι το περίβλημα κρύβει το αντίδοτό του.
Ο διάδοχός του, ο Γκέριτ Γκρέινς, ανατρέπει την οπτική το 1901. Το λευκό ρύζι δεν προσφέρει κάτι κακό. Του λείπει κάτι απαραίτητο. Η ιδέα φαίνεται απλή σήμερα. Την εποχή εκείνη ήταν επαναστατική: μπορεί κανείς να αρρωστήσει όχι εξαιτίας αυτού που τρώει, αλλά εξαιτίας αυτού που λείπει από το πιάτο.
Η λέξη «βιταμίνη»
Το 1912, στο Λονδίνο, ένας βιοχημικός πολωνικής καταγωγής, ο Καζιμίρ Φουνκ, προσπαθεί να απομονώσει αυτή τη μυστηριώδη ουσία από το πίτουρο του ρυζιού. Προτείνει μια λέξη για να ονομάσει αυτούς τους ζωτικούς παράγοντες: «βιταμίνη», από το «αμίνη της ζωής». Η λέξη θα κάνει τον γύρο του κόσμου. Το 1929 ο Έικμαν παίρνει το Νόμπελ Ιατρικής. Και το 1936 ο Αμερικανός Ρόμπερτ Ουίλιαμς καταφέρνει να συνθέσει την ουσία: τη θειαμίνη, τη βιταμίνη Β1 μας.

Να το παράδοξο αυτής της ιστορίας. Η πρόοδος είχε εφεύρει μηχανές για να στίλβουν το ρύζι, για να το κάνουν λευκό, γυαλιστερό, πιο ανθεκτικό στη συντήρηση. Και ό,τι πετούσαν, αυτό το λεπτό καφέ περίβλημα, περιείχε ακριβώς τα ουσιώδη. Το πρώτο «συμπλήρωμα» της ιστορίας ήταν το απόβλητο του ρυζιού.
Σήμερα, η θειαμίνη είναι γνωστό ότι συμβάλλει σε έναν φυσιολογικό ενεργειακό μεταβολισμό, στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος και σε μια φυσιολογική καρδιακή λειτουργία. Τη βρίσκουμε στα δημητριακά ολικής άλεσης, στα όσπρια, στο χοιρινό κρέας. Στην Herba Barona, στο Παρίσι, τη συναντάμε σε πολλές ετικέτες, συχνά παρέα με τις αδελφές της από την ομάδα Β.
Το λευκό ρύζι ήταν τέλειο. Λευκό, γυαλιστερό, και σχεδόν άδειο. Χρειάστηκαν κοτόπουλα και ένας πεισματάρης μάγειρας για να θυμηθούμε μια πολύ απλή αλήθεια: το πιο πολύτιμο κρύβεται καμιά φορά σε ό,τι αφαιρούμε.