Το μόριο που ανακαλύφθηκε σε μια καρδιά βοδιού

Το κείμενο του επεισοδίου

Καλώς ήρθατε στην Herba Barona, κατάστημα συμπληρωμάτων διατροφής στο Παρίσι. Κάθε επεισόδιο αφηγείται την ιστορία ενός προϊόντος που γνωρίζουμε ελάχιστα, και φεύγετε με ένα πράγμα να θυμάστε. Σήμερα: το συνένζυμο Q10.

1957, Πανεπιστήμιο του Wisconsin

1957. Πανεπιστήμιο του Wisconsin, Ηνωμένες Πολιτείες. Ένας ερευνητής ονόματι Frederick Crane περνά τις ημέρες του σκυμμένος πάνω από καρδιές βοδιού.

Δεν πρόκειται για ιδιοτροπία χασάπη. Ο Crane μελετά την ενέργεια, και ξέρει ότι η καρδιά είναι το πιο ενεργοβόρο όργανο που υπάρχει — ένας μυς που χτυπά χωρίς παύση, από τη γέννηση ως την τελευταία πνοή. Αν υπάρχει ένα μόριο-κλειδί της ενέργειας, εκεί κρύβεται. Και μια μέρα, στα εκχυλίσματα μιτοχονδρίων καρδιάς βοδιού, απομονώνει μικρούς κιτρινοπορτοκαλί κρυστάλλους. Μια άγνωστη ουσία.

Ουμπικινόνη, παρούσα παντού

Θα της δώσουν ένα επιστημονικό όνομα: ουμπικινόνη. Από το «πανταχού παρόν» — παρούσα παντού. Γιατί θα το συνειδητοποιήσουν γρήγορα: αυτό το μόριο βρίσκεται σε όλα σας τα κύτταρα, χωρίς εξαίρεση. Το γνωρίζετε με το καλλιτεχνικό του όνομα: συνένζυμο Q10.

Ο διαβιβαστής του εργοστασίου

Λοιπόν, σε τι χρησιμεύει αυτό το μόριο; Θυμηθείτε τον καταρράκτη με τους μικρούς μύλους — αυτή την αλυσίδα, μέσα στα μιτοχόνδρια, όπου η ενέργεια των τροφών κατεβαίνει σκαλί σκαλί για να γίνει ATP, το ενεργειακό νόμισμα του οργανισμού. Ανάμεσα στους μύλους, πρέπει κάποιος να μεταφέρει τα ηλεκτρόνια. Αυτός ο μεταφορέας είναι εκείνο. Το συνένζυμο Q10 είναι ο διαβιβαστής του εργοστασίου: παίρνει τα ηλεκτρόνια από τη μία πλευρά, τα παραδίδει στην άλλη, και ξαναρχίζει, χιλιάδες φορές το δευτερόλεπτο. Χωρίς διαβιβαστή, ο καταρράκτης σταματά — άσχετα με το μέγεθος των μύλων.

Και δεν είναι το μοναδικό του ταλέντο. Ανάμεσα σε δύο παραδόσεις, το συνένζυμο Q10 παίζει επίσης τον πυροσβέστη: είναι ένα αντιοξειδωτικό, ένα από εκείνα που σβήνουν τις περίφημες σπίθες — τις ελεύθερες ρίζες — που παράγει αναπόφευκτα ένα εργοστάσιο που δουλεύει.

Μια παραγωγή που μειώνεται

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο οργανισμός σας ξέρει να το παρασκευάζει μόνος του. Ποτέ δεν χρειάστηκε να το βρει στο πιάτο: το παράγει, κύτταρο προς κύτταρο, ανάλογα με τις ανάγκες του. Αλλά υπάρχει ένα «αλλά». Αυτή η εσωτερική παραγωγή ακολουθεί μια καμπύλη που κανείς δεν θέλει να κοιτάζει: κορυφώνεται γύρω στα είκοσι… έπειτα μειώνεται, ήσυχα, δεκαετία με τη δεκαετία. Η καρδιά ενός ηλικιωμένου ατόμου περιέχει αισθητά λιγότερο συνένζυμο Q10 από εκείνη ενός νέου ενήλικα. Το εργοστάσιο είναι πάντα εκεί. Ο διαβιβαστής, όμως, γίνεται σπανιότερος.

Ουμπικινόνη ή ουμπικινόλη

Αυτό είναι που έκανε αυτό το μόριο τόσο δημοφιλές στον κόσμο των συμπληρωμάτων διατροφής: υπάρχει στη λεγόμενη μορφή ουμπικινόνης, την ιστορική μορφή, και στη μορφή ουμπικινόλης, τη λεγόμενη «ανηγμένη» μορφή της, ήδη έτοιμη προς χρήση. Δύο πρόσωπα του ίδιου μορίου, εκείνου των πορτοκαλί κρυστάλλων του Wisconsin.

Εβδομήντα χρόνια σχεδόν μέρα με τη μέρα μετά την ανακάλυψή του, το συνένζυμο Q10 είναι πιθανότατα το πιο διάσημο από τα μιτοχονδριακά μόρια. Καθόλου άσχημα, για μια ουσία που ξετρυπώθηκε σε μια καρδιά βοδιού.

Που σημαίνει ότι οι μεγάλες ιστορίες της ενέργειας αρχίζουν σπάνια εκεί όπου τις περιμένουμε.

Αυτό ήταν ένα επεισόδιο του podcast Herba Barona, ηχογραφημένο στο Παρίσι. Τα λέμε σύντομα.