Αρχική › Podcast › Το φύκι που ζει σε λίμνες σόδας
Το φύκι που ζει σε λίμνες σόδας

Το κείμενο του επεισοδίου
Φανταστείτε μια λίμνη της οποίας το νερό δεν πίνεται. Είναι τόσο φορτωμένο με άλατα σόδας που τσούζει το δέρμα. Ούτε ψάρια, σχεδόν ούτε φυτά. Κι όμως, στην επιφάνεια, ένας αφρός βαθύ πράσινο, σχεδόν μπλε. Γυναίκες προχωρούν μέσα στο νερό με πιθάρια και καλάθια. Έρχονται να συλλέξουν.
Τα ουάντι του Κανέμ
Βρίσκεστε στο Τσαντ, ανατολικά της λίμνης Τσαντ, στην περιοχή Κανέμ. Εκεί, ανάμεσα στους αμμόλοφους, κρύβονται μικρές εκτάσεις νερού που ονομάζονται ουάντι. Το νερό τους είναι κορεσμένο με νάτρον, ένα φυσικό άλας που συλλέγεται στην περιοχή εδώ και αιώνες. Ένα εχθρικό περιβάλλον για σχεδόν κάθε ζωντανό οργανισμό. Εκτός από εκείνη: έναν μικροσκοπικό οργανισμό σε σχήμα σπείρας, που οι βιολόγοι κατατάσσουν στα κυανοβακτήρια και που όλοι τον λένε φύκι. Τη σπιρουλίνα.
Την εποχή των βροχών, από τον Ιούνιο ως τον Σεπτέμβριο, πολλαπλασιάζεται. Και είναι οι γυναίκες Κανεμπού που, εδώ και γενιές, αναλαμβάνουν τη συγκομιδή. Περιμένουν να σπρώξει ο άνεμος τον πράσινο αφρό προς την όχθη. Τον παίρνουν με κουβά, τον περνούν μέσα από ένα ύφασμα ή ένα πυκνό καλάθι και μαζεύουν έναν πηχτό πολτό, σχεδόν μαύρο-πράσινο.

Έρχεται τότε η πιο εκπληκτική κίνηση. Αυτόν τον πολτό τον απλώνουν στον ήλιο, πάνω στη ζεστή άμμο, σε λεπτό στρώμα. Λίγα λεπτά αρκούν για να αρχίσει να πήζει. Τον κόβουν σε μικρά τετράγωνα, και ολοκληρώνουν το στέγνωμα πάνω σε ψάθες, στο χωριό. Το αποτέλεσμα έχει όνομα: το ντιχέ. Πράσινα πλακίδια, που πουλιούνται στις αγορές και θρυμματίζονται μέσα στις σάλτσες.
1940, και μετά 1964
Για πολύ καιρό, ο υπόλοιπος κόσμος δεν γνωρίζει τίποτα. Το 1940, ένας Γάλλος βοτανολόγος, ο Νταντζαρζέ, αναφέρει ότι σε μια αγορά του Κανέμ πουλιούνται παράξενες πλάκες από αποξηραμένα φύκια. Σχεδόν κανείς δεν δίνει σημασία. Πρέπει να φτάσει το 1964: ένας Βέλγος βοτανολόγος, ο Ζαν Λεονάρ, διασχίζει την περιοχή με μια αποστολή και παρατηρεί τις γυναίκες την ώρα της δουλειάς, τα δίχτυα τους, τα πλακίδιά τους. Αυτή τη φορά η Ευρώπη ανακαλύπτει, κατάπληκτη, αυτό που οι γυναίκες Κανεμπού ήξεραν από πάντα.
Και η σπιρουλίνα ξεκινά ένα άλλο ταξίδι. Χρειάζεται μόνο τρία πράγματα: αλκαλικό νερό, ζέστη και φως. Ανακαλύπτουν ότι μπορούν να αναπαράγουν τη λίμνη της, σε μινιατούρα, μέσα σε λεκάνες.
Λεκάνες στον νότο της Γαλλίας
Στη Γαλλία, η περιπέτεια ξεκινά στον Νότο. Το 1997, στο Ερό, ξεκινά μια πρώτη βιοτεχνική μονάδα. Ακολουθούν κι άλλες, κυρίως στο Βαρ, συχνά κάτω από παλιά θερμοκήπια λουλουδιών που ξαναχρησιμοποιήθηκαν. Το 2005, ανοίγει στην Υέρ μια εκπαίδευση για να γίνει κανείς καλλιεργητής σπιρουλίνας. Το 2009, γύρω στους τριάντα παραγωγούς ιδρύουν την ομοσπονδία τους. Σήμερα συναντά κανείς μονάδες σπιρουλίνας σχεδόν σε όλη τη Γαλλία.

Η κίνηση, από την πλευρά της, δεν άλλαξε τόσο πολύ. Ο καλλιεργητής ανακατεύει τις λεκάνες του, παρακολουθεί το χρώμα του νερού, συλλέγει φιλτράροντας μέσα από λεπτό ύφασμα. Πιέζει την πάστα και μετά την αφήνει να στεγνώσει, συχνά σε μικρές κλωστές, σαν πράσινα σπαγγέτι. Ανάμεσα στη γυναίκα Κανεμπού σκυμμένη πάνω από το ουάντι της και τον αγρότη του Νότου σκυμμένο πάνω από τη λεκάνη του, υπάρχουν χιλιάδες χιλιόμετρα. Και το ίδιο ύφασμα που φιλτράρει το ίδιο πράσινο νερό.
Από μια λιμνούλα σόδας στην καρδιά του Σαχέλ ως το ράφι του καταστήματός μας στο Παρίσι, είναι ένα από τα ωραιότερα ταξίδια του φυτικού κόσμου. Ένας οργανισμός γεννημένος σε νερό όπου σχεδόν τίποτα δεν ζει, που έγινε τρόφιμο και μεταφέρεται σε όλον τον κόσμο.
Την επόμενη λοιπόν φορά που θα δείτε ένα σακουλάκι σπιρουλίνα, σκεφτείτε τα ουάντι του Κανέμ. Και εκείνες τις γυναίκες που, πολύ πριν από τα εργαστήρια, είχαν καταλάβει ότι μια λίμνη που δεν πίνεται μπορούσε να θρέψει ένα χωριό.