Αρχική › Podcast › Το καρότο των Άγγλων πιλότων
Το καρότο των Άγγλων πιλότων

Το κείμενο του επεισοδίου
Φθινόπωρο του 1940. Το Λονδίνο ζει υπό το Μπλιτς. Κάθε νύχτα, τα γερμανικά βομβαρδιστικά διασχίζουν τη Μάγχη, προστατευμένα από το σκοτάδι. Για έναν πιλότο καταδιωκτικού, να τα βρει μέσα στη νύχτα είναι σαν να ψάχνει βελόνα στα άχυρα. Χωρίς φεγγάρι. Κι όμως, ένας νεαρός πιλότος της Βασιλικής Αεροπορίας αρχίζει να τα καταρρίπτει, το ένα μετά το άλλο, μέσα στη νύχτα.
Οι εφημερίδες πιάνονται από την ιστορία του. Τον λένε Τζον Κάνινγκχαμ και του βρίσκουν ένα παρατσούκλι: «Cat's Eyes», τα μάτια της γάτας. Το μυστικό του, εξηγούν στο κοινό; Τρώει τεράστιες ποσότητες καρότων. Τα μάτια του, λένε, έγιναν ικανά να διαπερνούν τη νύχτα.
Το ραντάρ στη μύτη του αεροπλάνου
Η αλήθεια βρίσκεται αλλού. Είναι βιδωμένη στη μύτη του αεροπλάνου του. Από λίγο καιρό, μερικά βρετανικά καταδιωκτικά μεταφέρουν μια άκρως απόρρητη συσκευή: ένα αερομεταφερόμενο ραντάρ αναχαίτισης. Τη νύχτα της 19ης προς 20ή Νοεμβρίου 1940, καθοδηγούμενοι από αυτό το ραντάρ και από τον χειριστή τους, ο Κάνινγκχαμ και το πλήρωμά του καταρρίπτουν ένα βομβαρδιστικό Junkers 88. Είναι μία από τις πρώτες νίκες που επιτεύχθηκαν χάρη σε ραντάρ εν πτήσει.

Αυτό το ραντάρ πρέπει να κρυφτεί πάση θυσία. Έτσι λένε κάτι άλλο. Μάτια γάτας. Καρότα. Ο ίδιος ο Κάνινγκχαμ θα πει αργότερα ότι το παρατσούκλι ήρθε από το Υπουργείο Αεροπορίας, ακριβώς για να καλύψει το ραντάρ. Και θα προσθέσει, με πολύ βρετανικό χιούμορ, ότι όλα θα ήταν πιο απλά αν τα καρότα είχαν πράγματι αποτέλεσμα.
Το πίστεψαν οι Γερμανοί; Αυτό είναι το πιο εύθραυστο σημείο του θρύλου. Οι ιστορικοί που μελέτησαν το θέμα δεν βρήκαν καμία απόδειξη ότι έπεσαν στην παγίδα. Ήξεραν κι εκείνοι να φτιάχνουν ραντάρ. Η ιστορία είχε όμως ένα άλλο κοινό, πολύ πιο δεκτικό.
Ο γιατρός Καρότο
Διότι το 1940 η Μεγάλη Βρετανία ζει υπό δελτίο. Η ζάχαρη, το βούτυρο, το κρέας σπανίζουν. Τα καρότα, αντίθετα, αφθονούν. Το Υπουργείο Τροφίμων, υπό τον λόρδο Γούλτον, θέλει να τρώνε περισσότερα. Αφίσες, συνταγές, ακόμη και ένας χαμογελαστός χαρακτήρας, ο «γιατρός Καρότο». Και ένα επιχείρημα αναμφισβήτητο για έναν πληθυσμό βυθισμένο κάθε βράδυ στην απαγόρευση κυκλοφορίας: τα καρότα σας βοηθούν να βλέπετε στο σκοτάδι.

Ο μύθος είναι λοιπόν διπλός. Μια στρατιωτική κάλυψη, από τη μία. Μια διατροφική εκστρατεία, από την άλλη. Και το σύνολο λειτούργησε τόσο καλά που επέζησε του πολέμου, της άρσης του απορρήτου για το ραντάρ, και περισσότερων από ογδόντα χρόνων διαψεύσεων.
Τι είναι αλήθεια
Τι είναι λοιπόν αλήθεια; Το καρότο οφείλει το χρώμα του στη βήτα-καροτίνη, μια πορτοκαλί χρωστική που ο οργανισμός μετατρέπει σε βιταμίνη Α ανάλογα με τις ανάγκες του. Και η βιταμίνη Α συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιολογικής όρασης. Στο βάθος του ματιού, ο αμφιβληστροειδής χρησιμοποιεί μια χρωστική που εξαρτάται από αυτήν, εκείνη που μας επιτρέπει να βλέπουμε όταν το φως χαμηλώνει. Είναι άλλωστε γνωστό από παλιά ότι η έλλειψη βιταμίνης Α μπορεί να προκαλέσει κακή νυχτερινή όραση.
Να όμως η απόχρωση που η προπαγάνδα ξέχασε προσεκτικά. Αν οι προσλήψεις σας είναι ήδη επαρκείς, το να τρώτε περισσότερα καρότα δεν θα σας δώσει μάτια γάτας. Ο οργανισμός μετατρέπει ό,τι χρειάζεται, όχι περισσότερο. Κανείς δεν έγινε ποτέ νυχτερινός πιλότος χάρη σε μια τριμμένη σαλάτα.
Στην Herba Barona, στο Παρίσι, θα βρείτε τη βήτα-καροτίνη σε πολλές ετικέτες. Μας αρέσει να υπενθυμίζουμε τον πραγματικό της ρόλο: ένα απόθεμα βιταμίνης Α, όχι ένα ζευγάρι κιάλια νυχτερινής όρασης.
Το ραντάρ βγήκε από το απόρρητο εδώ και πολύ καιρό. Έχει τα μουσεία του, τα βιβλία του, τις επετείους του. Το καρότο, αντίθετα, διατηρεί ακόμη τη φήμη των νυχτερινών γυαλιών. Απόδειξη ότι ένα καλό ψέμα επιβιώνει συχνά πολύ καλύτερα από την αλήθεια που είχε αναλάβει να κρύψει.