Το πιο παρεξηγημένο μόριο του ραφιού

Το κείμενο του επεισοδίου

Καλώς ήρθατε στην Herba Barona, κατάστημα συμπληρωμάτων διατροφής στο Παρίσι. Κάθε επεισόδιο αφηγείται την ιστορία ενός προϊόντος που γνωρίζουμε ελάχιστα, και φεύγετε με ένα πράγμα να θυμάστε. Σήμερα: η κρεατίνη. Το πιο μελετημένο μόριο όλου του ραφιού μας — και πιθανότατα το πιο παρεξηγημένο. Είναι μια αδικία, και αυτή η ιστορία αξίζει να ειπωθεί από την αρχή.

1832, ένας Γάλλος επιστήμονας

Η αρχή είναι το 1832. Ένας Γάλλος χημικός, ο Michel-Eugène Chevreul, αναλύει ένα εκχύλισμα κρέατος και ανακαλύπτει μέσα του μια άγνωστη ουσία. Τη βαφτίζει κρεατίνη, από το ελληνικό κρέας. Θυμηθείτε το καλά: η κρεατίνη δεν εφευρέθηκε σε ένα αθλητικό εργαστήριο. Ανακαλύφθηκε σε ένα κομμάτι κρέας, πριν από δύο σχεδόν αιώνες, από έναν Γάλλο επιστήμονα. Ήταν στο πιάτο των προγόνων σας σε κάθε βραστό. Και είναι μέσα σας, αυτή ακριβώς τη στιγμή: ο ίδιος ο οργανισμός σας παράγει κάθε μέρα, γιατί δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς αυτή.

Το σπίρτο του σώματος

Για να καταλάβουμε σε τι χρησιμεύει, μια εικόνα. Κάθε κίνηση που κάνετε — να σηκωθείτε από μια καρέκλα, να ανεβείτε μια σκάλα, να προλάβετε ένα παιδί που τρέχει — καίει ένα μικρό ενεργειακό μόριο που ονομάζεται ATP. Είναι το σπίρτο του σώματος: ανάβει, και σβήνει σχεδόν αμέσως. Το πρόβλημα είναι ότι οι μυς σας αποθηκεύουν μόνο μερικά δευτερόλεπτα προκαταβολικά. Και εκεί μπαίνει στη σκηνή η κρεατίνη: είναι το εφεδρικό κουτί σπίρτων. Όταν η προσπάθεια είναι σύντομη και έντονη, εκείνη είναι που επαναφορτίζει το ATP, σπίρτο με το σπίρτο. Χωρίς αυτήν, όλα σταματούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Εξακόσιες πενήντα μελέτες

Γιατί λοιπόν αυτή η ύποπτη φήμη, αυτή η μυρωδιά αποδυτηρίου και αμφίβολου προϊόντος; Επειδή στα τέλη του περασμένου αιώνα, μπήκε στον αθλητισμό από την πόρτα των γυμναστηρίων, και η σύγχυση εδραιώθηκε. Η πραγματικότητα είναι ακριβώς αντίστροφη. Η κρεατίνη δεν βρέθηκε ποτέ σε λίστα απαγορευμένων ουσιών — ποτέ, πουθενά. Και κυρίως, έγινε το πιο εξεταζόμενο συστατικό σε όλη την ιστορία των συμπληρωμάτων διατροφής: πάνω από 650 κλινικές μελέτες. Όχι 650 άρθρα ιστολογίου — 650 μελέτες, σε αθλητές, γυναίκες, ηλικιωμένους, χορτοφάγους, επί μήνες και χρόνια. Ψάχνοντας το ρήγμα, οι ερευνητές κυρίως συσσώρευσαν την απόδειξη. Σε σημείο που η Ευρώπη, τόσο προσεκτική ώστε δεν επιτρέπει σχεδόν καμία υπόσχεση στις ετικέτες, επικύρωσε μαύρα επί λευκού αυτήν: η κρεατίνη βελτιώνει τις σωματικές επιδόσεις σε πολύ έντονες και σύντομες προσπάθειες, σε διαδοχή. Είναι μία από τις ελάχιστες επισήμως εγκεκριμένες φράσεις όλου του καταστήματός μας.

Το άλλο όργανο που καταβροχθίζει ενέργεια

Και η ιστορία δεν σταματά στον μυ. Γιατί υπάρχει ένα άλλο όργανο που καταβροχθίζει ATP από το πρωί ως το βράδυ: ο εγκέφαλος. Ζυγίζει μόλις δύο τοις εκατό του σώματος, αλλά είναι μια άβυσσος ενέργειας. Οι ερευνητές ενδιαφέρονται πολύ στενά γι’ αυτό — η συγκέντρωση, η πνευματική κόπωση, τα άτομα που τρώνε λίγο ή καθόλου κρέας και των οποίων τα αποθέματα είναι φυσικά χαμηλότερα. Είναι ένα από τα πιο ενεργά ερευνητικά πεδία της στιγμής, και αλλάζει το πρόσωπο αυτού του μορίου: όχι πια πραγματικά ένα προϊόν αθλητή, μάλλον ένα θεμελιώδες καύσιμο που αφορά τους πάντες — συμπεριλαμβανομένων των εβδομηντάχρονων πελατισσών μας που θέλουν να διατηρήσουν δύναμη στα πόδια.

Δύο θρύλοι

Πριν τελειώσουμε, ας ξεκαθαρίσουμε τους δύο θρύλους που κολλάνε ακόμη σε αυτό το μόριο. Ο πρώτος: η κρεατίνη θα προκαλούσε πρήξιμο. Η αλήθεια είναι πιο λεπτή: τραβά νερό, ναι — αλλά μέσα στον μυ, εκεί όπου δουλεύει. Δεν είναι κατακράτηση, είναι ενυδάτωση του κυττάρου. Ένας καλά ενυδατωμένος μυς είναι ένας μυς που λειτουργεί. Ο δεύτερος θρύλος: θα κούραζε τα νεφρά. Σε αυτό το σημείο, δεκαετίες μελετών σε υγιείς ενήλικες αναζήτησαν το πρόβλημα χωρίς να το βρουν — είναι μάλιστα ένας από τους λόγους για τους οποίους έχουμε τόση εμπειρία με αυτήν. Ο μόνος πραγματικός κανόνας σύνεσης: σε περίπτωση νεφρικής νόσου, το συζητάμε πρώτα με τον γιατρό μας.

Εκείνοι που κανείς δεν σκέφτεται

Και έπειτα υπάρχουν εκείνοι που κανείς δεν σκέφτεται. Οι χορτοφάγοι και οι βίγκαν, πρώτα: η διατροφική κρεατίνη προέρχεται από το κρέας και το ψάρι — χωρίς αυτά, τα αποθέματα λειτουργούν μονίμως σε χαμηλούς ρυθμούς, και είναι εκείνοι που νιώθουν συχνά περισσότερο τη διαφορά. Οι ηλικιωμένοι, έπειτα: μετά από μια ορισμένη ηλικία, ο μυς λιώνει σιωπηλά, και το δίδυμο κρεατίνη συν άσκηση είναι από τα καλύτερα τεκμηριωμένα για τη συντήρησή του. Και οι γυναίκες, τέλος, που κρατήθηκαν για πολύ καιρό στην άκρη από την εικόνα αποδυτηρίου του μορίου — ενώ έχουν ακριβώς τα ίδια κύτταρα, και τα ίδια σπίρτα προς επαναφόρτιση.

Να την επιλέγετε σωστά

Μια τελευταία συμβουλή πριν το φινάλε, γιατί δεν είναι όλες οι κρεατίνες ίδιες: αναζητήστε τη μονοϋδρική κρεατίνη — την ιστορική μορφή, εκείνη όλων των μελετών — με ελεγμένη καθαρότητα, παρτίδα προς παρτίδα. Δεν χρειάζονται εξωτικές συνθέσεις: η απλούστερη είναι και η πιο αποδεδειγμένη.

Αυτό ήταν ένα επεισόδιο του podcast Herba Barona, ηχογραφημένο στο Παρίσι. Τα λέμε σύντομα.