De gereserveerde deur

De tekst van de aflevering

Welkom bij Herba Barona, winkel voor voedingssupplementen in Parijs. Elke aflevering vertelt het verhaal van een product dat we slecht kennen, en u gaat naar huis met één ding om te onthouden. Vandaag: het ergothioneïne.

Duizenden deuren

Aan de oppervlakte van uw cellen zitten deuren. Duizenden deuren. Elke deur is een transporteur, een moleculair slot dat maar één soort passagier binnenlaat: een deur voor glucose, een deur voor een bepaald aminozuur, een deur voor een bepaald mineraal. Het lichaam bouwt geen deuren voor niets — elk slot kost geld, elke toegang moet verdiend worden.

Het raadsel

En dan het raadsel dat onderzoekers jarenlang heeft beziggehouden: er bestaat in onze cellen een aparte deur — een specifieke transporteur, perfect geïdentificeerd — waarvan de zo goed als enige passagier… een molecuul is dat ons lichaam niet kan maken, dat het in theorie zou kunnen missen, en waarvan bijna niemand ooit gehoord heeft.

Dat molecuul heet ergothioneïne.

Uit de paddenstoelen

Ontdekt in negentienhonderdnegen in een parasitaire schimmel op rogge — het moederkoren, in het Frans ergot, vandaar zijn naam — bleef het meer dan een eeuw in de schaduw. Het zijn de paddenstoelen die het maken, en ook bepaalde bacteriën. Wij, mensen, vinden er wat van op ons bord: eekhoorntjesbrood, oesterzwammen en shiitake zijn de beste bronnen. En ons lichaam heeft, in plaats van het te laten ontsnappen, die befaamde gereserveerde deur gebouwd om het op te vangen, binnen te laten en — fascinerend detail — het precies te concentreren in de weefsels die het hardst werken en het meest oxideren: daar waar het vuur van de zuurstof het felst brandt.

Een uitzonderlijke stabiliteit

U ziet waar ik naartoe wil. Deze hele reeks heeft ons naar de mitochondriën gebracht, die energiecentrales die de zuurstof temmen — en die, al werkend, onvermijdelijk vonken produceren, de vrije radicalen. Het ergothioneïne behoort tot de familie van de antioxidanten, die vonkendovers. Maar met één bijzonderheid die het van bijna alle andere onderscheidt: met een uitzonderlijke stabiliteit blijft het heel lang op post — waar andere antioxidanten binnen enkele uren verbruikt en afgevoerd worden, kan het wekenlang in het lichaam blijven.

Een zeldzaam molecuul, dat het lichaam niet kan maken, dat het actief opvangt via een speciaal gebouwde deur, dat het naar zijn vuurzones stuurt, en dat het zorgvuldig bijhoudt. Wanneer de biologie zoveel moeite doet voor één enkele passagier, hebben onderzoekers de neiging om zich ernstig over de kwestie te buigen — en dat is precies wat er gebeurt: ergothioneïne is vandaag een van de meest bestudeerde moleculen van de wereld van de antioxidanten.

Een laatste beeld

Nog een laatste beeld voor onderweg. Van de duizenden deuren van uw cellen is er één, miljoenen jaren geleden gebouwd, die maar op één bezoeker wacht. Een bezoeker uit de paddenstoelen.

Grote verhalen hangen soms aan één slot.

Dit was een aflevering van de podcast Herba Barona, opgenomen in Parijs. Tot binnenkort.