Strona główna › Podcast › Marchewka brytyjskich pilotów
Marchewka brytyjskich pilotów
Odcinek po francusku. Pełny tekst można przeczytać poniżej po polsku.

Tekst odcinka
Jesień 1940 roku. Londyn żyje pod bombami Blitzu. Każdej nocy niemieckie bombowce przekraczają kanał La Manche, chronione ciemnością. Dla pilota myśliwca znaleźć je w mroku to szukać igły w stogu siana. Bez księżyca. A jednak młody pilot Królewskich Sił Powietrznych zaczyna je zestrzeliwać, jeden po drugim, w środku nocy.
Gazety chwytają jego historię. Nazywa się John Cunningham i zyskuje przydomek: „Cat's Eyes”, kocie oczy. Jego sekret, jak tłumaczy się opinii publicznej? Jada ogromne ilości marchewki. Jego oczy miałyby dzięki temu przenikać noc.
Radar w nosie samolotu
Prawda jest gdzie indziej. Jest przykręcona w nosie jego samolotu. Od niedawna niektóre brytyjskie myśliwce mają na pokładzie ściśle tajne urządzenie: powietrzny radar przechwytujący. W nocy z 19 na 20 listopada 1940 roku, prowadzeni przez ten radar i swojego operatora, Cunningham i jego załoga zestrzeliwują bombowiec Junkers 88. To jedno z pierwszych zwycięstw odniesionych dzięki radarowi pokładowemu.

Ten radar trzeba ukryć za wszelką cenę. Opowiada się więc coś innego. Kocie oczy. Marchewki. Sam Cunningham powie później, że przydomek pochodził z Ministerstwa Lotnictwa, właśnie po to, by osłonić radar. I doda, z bardzo brytyjskim humorem, że wszystko byłoby prostsze, gdyby marchewki naprawdę działały.
Czy Niemcy w to uwierzyli? To najsłabsza część legendy. Historycy, którzy badali ten temat, nie znaleźli żadnego dowodu, że dali się nabrać. Oni także umieli budować radary. Ale historia miała innego odbiorcę, o wiele bardziej podatnego.
Doktor Marchewka
Bo w 1940 roku Wielka Brytania żyje na kartki. Cukru, masła i mięsa brakuje. Marchewek jest pod dostatkiem. Ministerstwo Żywności, kierowane przez lorda Woolton, chce, żeby jadano ich więcej. Plakaty, przepisy, a nawet uśmiechnięta postać, „Doktor Marchewka”. I niezbity argument dla ludności pogrążonej co wieczór w zaciemnieniu: marchewka pomaga widzieć w ciemności.

Mit jest więc podwójny. Z jednej strony osłona wojskowa. Z drugiej kampania żywieniowa. I całość zadziałała tak dobrze, że przetrwała wojnę, odtajnienie radaru i ponad osiemdziesiąt lat sprostowań.
Co jest prawdą
Co więc jest prawdą? Marchewka zawdzięcza kolor beta-karotenowi, pomarańczowemu barwnikowi, który organizm przekształca w witaminę A zgodnie ze swoimi potrzebami. A witamina A przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia. W głębi oka siatkówka wykorzystuje barwnik, który od niej zależy, ten, który pozwala nam widzieć, gdy światła ubywa. Od dawna wiadomo zresztą, że niedobór witaminy A może powodować słabe widzenie po zmroku.
Ale oto niuans, który propaganda starannie pominęła. Jeśli Państwa spożycie jest już wystarczające, jedzenie większej ilości marchewki nie da Państwu kocich oczu. Organizm przekształca to, czego potrzebuje, nie więcej. Nikt nigdy nie został pilotem nocnym dzięki startej surówce.
W Herba Barona w Paryżu znajdą Państwo beta-karoten na wielu etykietach. Lubimy przypominać jego prawdziwą rolę: zapas witaminy A, a nie para lornetek do widzenia w nocy.
Radar dawno wyszedł z tajemnicy. Ma swoje muzea, książki, rocznice. A marchewka wciąż ma reputację nocnych okularów. Dowód, że dobre kłamstwo często przeżywa znacznie lepiej niż prawda, którą miało ukryć.