Strona główna › Podcast › Słońce w butelce
Słońce w butelce
Odcinek po francusku. Pełny tekst można przeczytać poniżej po polsku.

Tekst odcinka
Londyn, początek XX wieku. Węglowy dym czerni fasady, niebo bywa szare całymi tygodniami, a w ciasnych uliczkach robotniczych dzielnic słońce ledwo dotyka bruku. Proszę spojrzeć na bawiące się tam dzieci. Wiele z nich ma powyginane nogi. Zgarbione plecy. Grube nadgarstki. W całej Europie mówi się na to: choroba angielska.
Trzy wieki zagadki
Jej naukowa nazwa to krzywica. Kości dziecka pozostają miękkie i odkształcają się pod jego własnym ciężarem. Choroba nie jest nowa: już w 1645 roku angielski student medycyny, Daniel Whistler, poświęca jej swoją rozprawę, „chorobie angielskich dzieci, którą lud nazywa rickets”. Przez prawie trzy wieki nikt nie rozumie, skąd się bierze.
Pierwsza wskazówka pojawia się w 1890 roku. Brytyjski lekarz misjonarz, Theobald Palm, robi niepokojącą obserwację. W krajach biednych, ale słonecznych, krzywica jest rzadka. W zadymionych brytyjskich miastach przemysłowych jest wszędzie. Jego wniosek mieści się w jednym słowie: słońce. Prawie nikt go nie słucha.
Słońce kontra talerz
Trzeba poczekać do końca I wojny światowej. W 1919 roku w Berlinie pediatra Kurt Huldschinsky umieszcza dzieci chore na krzywicę pod lampą rtęciową, która emituje promieniowanie ultrafioletowe. Na zdjęciach rentgenowskich, tydzień po tygodniu, kości na nowo twardnieją. Samo światło robi to, czego nie robiło nic innego.

W tym samym roku w Wielkiej Brytanii Edward Mellanby prowadzi zupełnie inny eksperyment. Trzyma psy w pomieszczeniu, karmione głównie owsem. Chorują na krzywicę. Podaje im tran, to stare lekarstwo o strasznym zapachu: krzywica się nie rozwija. Dla niego sprawa jest jasna, klucz leży na talerzu. I myśli o witaminie A, już znanej.
Mamy więc dwa obozy naprzeciw siebie. Z jednej strony zwolennicy słońca. Z drugiej zwolennicy odżywiania. Obie strony mają dowody. I żadna nie rozumie dowodów drugiej.
W 1922 roku w Stanach Zjednoczonych Elmer McCollum rozstrzyga część sporu. Niszczy witaminę A zawartą w tranie. Tran jednak zachowuje całe swoje działanie wobec krzywicy. Jest więc w nim coś jeszcze. Czwarta witamina. Nazywa się ją po prostu witaminą D.
Obie strony miały rację
Potem, w 1924 roku, dwa amerykańskie laboratoria, Harry'ego Steenbocka i Alfreda Hessa, wykazują, że naświetlając żywność ultrafioletem, nadaje się jej tę samą moc. Układanka wreszcie się składa. Obie strony miały rację. W słońcu skóra wytwarza witaminę D. A tran ją magazynuje. Olej był dosłownie słońcem w butelce.

W Londynie przechodzi się do praktyki. W połowie lat dwudziestych otwierają się kliniki „światła sztucznego”. Dzieci w krótkich majteczkach, z małymi ciemnymi okularami na nosie, siadają w kręgu wokół wielkich węglowych lamp łukowych, trzy seanse w tygodniu. Słońce na receptę, rozdawane przez pielęgniarki.
Dziś witamina D ma to samo podwójne pochodzenie: skóra w słońcu i kilka produktów spożywczych, jak tłuste ryby. Przyczynia się do utrzymania prawidłowego stanu kości i prawidłowego wchłaniania wapnia. A pod paryskim niebem przez dużą część roku słońce jest zbyt nisko, by skóra wytwarzała jej dużo. W naszym sklepie w Paryżu, gdy ją przedstawiamy, lubimy opowiadać, skąd się wzięła: z szarego nieba Londynu i z lampy łukowej.
Słońce w butelce to nie hasło reklamowe. To coś, czego lekarze szukali przez prawie trzy wieki: zamknąć promień światła w łyżce.