Home › Podcast › Spinazie en de komma
Spinazie en de komma
Aflevering in het Frans. De volledige tekst leest u hieronder in het Nederlands.

De tekst van de aflevering
Een blik wordt met één vuistslag geopend. Een eenogige zeeman slikt de inhoud in één teug door. Zijn biceps zwellen op als ballonnen. U kent Popeye. En u kent vast ook de zin die erbij hoort, aan generaties kinderen herhaald: «Eet je spinazie, er zit zoveel ijzer in.»
De legende van de komma
Er bestaat zelfs een geleerde uitleg, die men u misschien verteld heeft. In de negentiende eeuw zou een Duitse chemicus, Emil von Wolff, het ijzergehalte van spinazie hebben gemeten. En bij het overschrijven van zijn resultaat zou een komma zijn verschoven. Drie komma vijf milligram werd vijfendertig. Tien keer te veel. De spinazie werd een kampioen, Popeye eigende zich die toe en de hele wereld ging erin geloven.
Het is een perfect verhaal. Het heeft alles: een geleerde, een minuscule fout, gigantische gevolgen. Het werd in 1981 gepubliceerd in een groot Brits medisch tijdschrift en daarna overgenomen in handboeken, lezingen, quizzen. Het dient zelfs als voorbeeld, in lessen methodologie, om te laten zien hoe belangrijk het is om bronnen te controleren.
Het onderzoek van 2010
En precies dat deed in 2010 een Britse criminoloog, Mike Sutton. Hij volgde het spoor, document na document. En hij vond geen enkele komma. Geen spoor van die overschrijffout. Zelfs de beroemde controle uit de jaren 1930, die de fout zou hebben ontmaskerd, wist hij nooit te vinden.

De eerste metingen waren overigens wel degelijk fout. Maar om andere, banalere redenen. Monsters die waarschijnlijk vervuild waren met ijzer van het laboratoriummateriaal. En vooral een verwarring tussen verse en gedroogde spinazie. Haal het water uit een blad en het ijzer dat overblijft lijkt noodzakelijkerwijs veel geconcentreerder. Die fouten waren trouwens al eind negentiende eeuw gecorrigeerd, lang voor Popeye geboren werd.
En Popeye zelf? In een stripstrook uit 1932 laat zijn bedenker, Elzie Segar, hem vertellen waarom hij spinazie eet. Niet voor het ijzer. Voor vitamine A. Extra ironie: spinazie bevat geen vitamine A in strikte zin, maar bètacaroteen, dat het lichaam omzet in vitamine A.
Resultaat: het verhaal van de komma is een legende over een legende. Een mythe bedoeld om een mythe te ontkrachten, die zelf nooit gecontroleerd was. Een mooiere etiketfout had men zich niet kunnen wensen.
Wat we echt weten
Wat weten we dan echt? Spinazie bevat ijzer, een paar milligram per honderd gram volgens de tabellen. Dat is respectabel voor een groente. Het is niet uitzonderlijk. En vooral: niet alle ijzer is gelijk. Het ijzer uit vlees en vis, het zogeheten heemijzer, wordt vrij goed opgenomen. Dat uit planten, het niet-heemijzer, veel minder. Spinazie voegt daar nog een hindernis aan toe: oxaalzuur, dat de opname van ijzer verder afremt.

Er is een heel eenvoudig verweer. Vitamine C verhoogt de opname van ijzer. Een scheutje citroen over uw spinazie, een stuk fruit als dessert: het plantaardige ijzer profiteert ervan. En ijzer telt: het draagt bij tot de normale aanmaak van rode bloedcellen en hemoglobine en tot het normale zuurstoftransport in het lichaam.
Bij Herba Barona is dit de nuance die we graag in herinnering brengen wanneer we samen met u een etiket lezen: de hoeveelheid ijzer telt, maar de vorm ervan en wat erbij zit tellen even zwaar.
Spinazie is nooit de ijzerkampioen geweest. En de komma is waarschijnlijk nooit verschoven. Maar deze dubbele fout laat ons een kostbare les na: zelfs een beroemd verhaal verdient dat u de bronnen controleert. Zeker als het beroemd is.