Strona główna › Podcast › Alga, która rośnie w jeziorach sodowych
Alga, która rośnie w jeziorach sodowych
Odcinek po francusku. Pełny tekst można przeczytać poniżej po polsku.

Tekst odcinka
Proszę sobie wyobrazić jezioro, z którego nie można pić wody. Jest tak nasycona sodą, że szczypie w skórę. Żadnych ryb, prawie żadnych roślin. A mimo to na powierzchni piana o głębokiej zieleni, niemal niebieskiej. Kobiety wchodzą do wody z dzbanami i koszami. Przyszły na zbiory.
Uadi w Kanem
Jesteśmy w Czadzie, na wschód od jeziora Czad, w regionie Kanem. Pośród wydm kryją się tam niewielkie zbiorniki wody, zwane uadi. Ich woda jest nasycona natronem, naturalną solą, którą w tym regionie zbiera się od stuleci. Środowisko wrogie prawie wszystkiemu, co żywe. Z wyjątkiem niej: maleńkiego organizmu w kształcie spirali, który biolodzy zaliczają do sinic, a wszyscy nazywają algą. Spiruliny.
W porze deszczowej, od czerwca do września, rozmnaża się ona bujnie. A zbiorami od pokoleń zajmują się kobiety z ludu Kanembu. Czekają, aż wiatr zepchnie zieloną pianę ku brzegowi. Czerpią ją, przelewają przez tkaninę lub ciasno plecony kosz i zbierają gęstą papkę, o zieleni niemal czarnej.

Wtedy następuje najbardziej zaskakujący gest. Tę papkę rozsmarowują cienką warstwą na gorącym piasku, na słońcu. Wystarczy kilka minut, by zaczęła się ścinać. Kroi się ją na małe kwadraty, a suszenie kończy się na matach, we wsi. Efekt ma swoją nazwę: dihé. Zielone placki, sprzedawane na targach, kruszone do sosów.
1940, potem 1964
Przez długi czas reszta świata nic o tym nie wie. W 1940 roku francuski botanik Dangeard odnotowuje, że na targu w Kanem sprzedaje się dziwne płyty suszonych alg. Prawie nikt nie zwraca na to uwagi. Trzeba czekać do 1964 roku: belgijski botanik Jean Léonard przemierza region z wyprawą i obserwuje kobiety przy pracy, ich sita, ich placki. Tym razem Europa odkrywa, w osłupieniu, to, co kobiety Kanembu wiedziały od zawsze.
I spirulina zaczyna kolejną podróż. Potrzebuje tylko trzech rzeczy: wody o odczynie zasadowym, ciepła i światła. Okazuje się, że można odtworzyć jej jezioro, w miniaturze, w basenach.
Baseny na południu Francji
We Francji przygoda zaczyna się na Południu. W 1997 roku w departamencie Hérault powstaje pierwsza rzemieślnicza ferma. Idą za nią kolejne, zwłaszcza w departamencie Var, często pod dawnymi szklarniami do kwiatów, przekształconymi na nowo. W 2005 roku w Hyères otwiera się szkolenie dla przyszłych hodowców spiruliny. W 2009 roku około trzydziestu producentów zakłada swoją federację. Dziś fermy spiruliny znajdziemy mniej więcej w całej Francji.

Sam gest nie zmienił się aż tak bardzo. Hodowca miesza wodę w basenach, pilnuje koloru, zbiera, przecedzając przez cienkie płótno. Wyciska pastę, potem ją suszy, często w cienkich nitkach, jak zielone spaghetti. Między kobietą z ludu Kanembu pochyloną nad uadi a rolnikiem z Południa pochylonym nad basenem są tysiące kilometrów. I to samo płótno, które przecedza tę samą zieloną wodę.
Od sodowej sadzawki w sercu Sahelu aż po półkę naszego sklepu w Paryżu: to jedna z najpiękniejszych podróży w świecie roślin. Organizm zrodzony w wodzie, w której prawie nic nie żyje, a dziś pokarm, który wozi się po całym świecie.
Więc następnym razem, gdy zobaczą Państwo torebkę spiruliny, proszę pomyśleć o uadi w Kanem. I o tych kobietach, które na długo przed laboratoriami zrozumiały, że jezioro, z którego nie da się pić, może wykarmić wieś.