Home › Podcast › De zon in een fles
De zon in een fles
Aflevering in het Frans. De volledige tekst leest u hieronder in het Nederlands.

De tekst van de aflevering
Londen, begin twintigste eeuw. De kolenrook maakt de gevels zwart, de lucht blijft weken achtereen grijs en in de nauwe steegjes van de arbeiderswijken raakt de zon nauwelijks de straatstenen. Kijkt u eens naar de kinderen die daar spelen. Velen hebben kromme benen. Een gebogen rug. Dikke polsen. In heel Europa heeft men er een naam voor: de Engelse ziekte.
Drie eeuwen raadsel
De wetenschappelijke naam is rachitis. De botten van het kind blijven zacht en vervormen onder het eigen gewicht. De ziekte is niet nieuw: in 1645 wijdt een Engelse geneeskundestudent, Daniel Whistler, er al zijn proefschrift aan, over «een ziekte van Engelse kinderen die het volk rickets noemt». Bijna drie eeuwen lang begrijpt niemand waar ze vandaan komt.
Een eerste aanwijzing komt in 1890. Een Britse zendingsarts, Theobald Palm, doet een verontrustende waarneming. In arme maar zonnige landen is rachitis zeldzaam. In de rokerige Britse industriesteden is het overal. Zijn conclusie past in één woord: de zon. Bijna niemand luistert.
De zon tegenover het bord
Het is wachten tot het einde van de Eerste Wereldoorlog. In 1919 zet een kinderarts in Berlijn, Kurt Huldschinsky, rachitische kinderen onder een kwiklamp, die ultraviolet licht uitstraalt. Op de röntgenfoto's verkalken de botten week na week opnieuw. Het licht alleen doet wat niets anders deed.

In hetzelfde jaar voert Edward Mellanby in Groot-Brittannië een heel ander experiment uit. Hij houdt honden binnen, voornamelijk gevoed met haver. Ze krijgen rachitis. Hij geeft hun levertraan, dat oude huismiddeltje met de vreselijke geur: de rachitis krijgt geen vat op hen. Voor hem is het duidelijk: de sleutel zit in het bord. En hij denkt aan vitamine A, die al bekend was.
Zo staan er twee kampen tegenover elkaar. Aan de ene kant de aanhangers van de zon. Aan de andere kant die van de voeding. Beide hebben bewijzen. En geen van beide begrijpt de bewijzen van de ander.
In 1922 beslecht Elmer McCollum in de Verenigde Staten een deel van het debat. Hij vernietigt de vitamine A in levertraan. De olie behoudt echter haar volledige werking tegen rachitis. Er zit dus iets anders in. Een vierde vitamine. Men noemt haar, heel eenvoudig, vitamine D.
Beide kampen hadden gelijk
Dan tonen in 1924 twee Amerikaanse laboratoria, dat van Harry Steenbock en dat van Alfred Hess, aan dat voedingsmiddelen dezelfde kracht krijgen als je ze aan ultraviolet licht blootstelt. De puzzel valt eindelijk in elkaar. Beide kampen hadden gelijk. Onder de zon maakt de huid vitamine D aan. En de kabeljauwlever slaat haar op. De olie was letterlijk de zon in een fles.

In Londen gaat men over tot de praktijk. Halverwege de jaren 1920 openen kliniekjes voor «kunstlicht». Kinderen in korte broek, met kleine zonnebrillen op de neus, zitten in een kring rond grote koolbooglampen, drie sessies per week. De zon op recept, uitgedeeld door verpleegsters.
Tegenwoordig heeft vitamine D nog steeds dezelfde dubbele oorsprong: de huid onder de zon en enkele voedingsmiddelen, zoals vette vis. Ze draagt bij tot het behoud van normale botten en tot de normale opname van calcium. En onder een Parijse hemel staat de zon een groot deel van het jaar te laag om de huid er veel van te laten aanmaken. In onze winkel in Parijs vertellen we, als we haar voorstellen, graag waar ze vandaan komt: uit een grijze Londense hemel en van een booglamp.
De zon in een fles is geen reclameformule. Het is wat artsen bijna drie eeuwen lang hebben gezocht: een zonnestraal opsluiten in een lepel.