Maratoncunun duvarı

Bölümün metni

Herba Barona'ya hoş geldiniz, Paris'te bir gıda takviyesi mağazası. Her bölüm az bilinen bir hikâye anlatıyor ve siz yanınızda aklınızda kalacak bir şeyle ayrılıyorsunuz. Bugün mitokondri serimizin devamı: spor. Ve bütün koşucuların bildiği bir hikâye.

Otuzuncu kilometre

Bütün maratoncular onu tanır. Otuzuncu kilometre civarında gelir. Adı «duvar».

İyi giden bir koşucu, düzenli adım, berrak kafa; ve birden, birkaç yüz metre içinde bacaklar betona dönüşür, beyin sise girer, her adım bir pazarlığa dönüşür. Bu sıradan bir yorgunluk değil. Bu bir arıza. Bir yakıt arızası.

Ve olanları anlamak için kasın içine, hücrenin enerji santrallerine kadar inmek gerekiyor: mitokondriler.

İki yakıt

Çalışan bir kas, vücudun enerji para birimi olan ATP'nin tüketicisidir. Kolunuzu oynattığınızda milyarlarca ATP molekülü harcarsınız. Ve ATP stoklanmaz: harcandığı anda, sürekli olarak üretilmesi gerekir. Bunu mitokondriler üstlenir, iki ana yakıtla: şeker, hızlı ama sınırlı — ve yağ, muazzam bir rezerv ama yanması daha yavaş.

Maratoncunun duvarı, şeker rezervlerinin tükendiği ve vücudun yağa geçmek zorunda kaldığı andır. Kötü hazırlanmış koşucuda bu geçiş sancılı olur. Antrenmanlı koşucuda yumuşak olur. Aradaki fark? Büyük ölçüde… mitokondrilerinin sayısı ve kalitesi.

Mitokondriyal biyogenez

Çünkü dayanıklılığın en iyi saklanan sırrı budur: antrenman yalnızca kas yapmaz. Kas hücrelerinizi yeni mitokondriler inşa etmeye iter. Bu olgunun çok güzel bir adı var: mitokondriyal biyogenez. Kelimenin tam anlamıyla, yeni santrallerin doğuşu. Biraz uzun her çıkış, hafifçe nefes nefese kaldığınız ama devam edebildiğiniz her seans, kaslarınıza aynı mesajı gönderir: «Santral eksiğimiz var. İnşa edin.» Ve kas itaat eder. Bir dayanıklılık sporcusunun aynı kas liflerinde, hareketsiz bir kişininkinden çok daha yüksek bir mitokondri yoğunluğu olabilir.

Bu yüzden bir acemi, deneyimli birinin gezinti gibi geçtiği yerde acı çeker. Bu bir irade meselesi değil. Biri köy santraliyle yol alıyor, diğeri ulusal bir üretim parkıyla.

İki yönde de

Tersi de doğru. Hareketsizlik bu parkı eritir. Birkaç hafta tam duruş, ve santraller sökülür — vücut işe yaramayanı saklamaz. İyi haber, kapının iki yönde de açılması, hem de her yaşta: tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme, merdiven çıkmak… düzenli olarak sizi biraz nefes nefese bırakan her şey şantiyeyi yeniden başlatır.

Aslında dayanıklılık sporu, belki de insanın kelimenin tam anlamıyla ileriye dönük enerji inşa ettiği tek etkinlik.

Otuzuncu kilometrenin duvarı ise yerinde duruyor. Ama santral parkınız ne kadar büyükse… duvar o kadar geriye gider.

Bu, Paris'te kaydedilen Herba Barona podcastinin bir bölümüydü. Yakında görüşmek üzere.