Tien ton lever voor dertig milligram

De tekst van de aflevering

Welkom bij Herba Barona, winkel voor voedingssupplementen in Parijs. Elke aflevering vertelt het verhaal van een product dat we slecht kennen, en u gaat naar huis met één ding om te onthouden. Vandaag: het alfa-liponzuur.

1951, Texas

Negentienhonderdeenenvijftig. Texas. Een biochemicus die Lester Reed heet, zet het zich in het hoofd om een mysterieuze stof te isoleren waarvan iedereen het bestaan vermoedt, maar die niemand ooit zuiver heeft gezien.

Om dat klaar te spelen heeft hij grondstof nodig. Heel veel grondstof. Zijn team zal ongeveer tien ton runderlever verwerken. Tien ton. Maanden werk, extracties, zuiveringen. En op het einde, onderin de buis, de schat: een dertigtal milligram bleekgele kristallen. Nog niet eens genoeg om een nagel te bedekken.

Vastgeschroefd in de machine

Die stof is het alfa-liponzuur. En als ze zo moeilijk te isoleren was, dan is dat juist omdat het lichaam er heel weinig van maakt… maar op de meest strategische plaatsen die er zijn: in het hart van de mitochondriën, onze energiecentrales.

Want het alfa-liponzuur is geen gast in de mitochondrie. Het maakt deel uit van de machines. Denk terug: wanneer de suiker bij de centrale aankomt, moet ze een beslissende controlepost passeren — een groot enzym dat haar voorbereidt vóór ze de grote cyclus van de energieproductie binnengaat. Welnu, het alfa-liponzuur is een tandwiel van die controlepost. Er letterlijk in vastgeschroefd. Zonder hem blijft de brandstof aan de deur staan.

Een amfibisch molecuul

Maar wat zijn reputatie heeft gemaakt, is zijn tweede leven. Want dit molecuul bezit een uiterst zeldzaam talent: het is amfibisch. De meeste antioxidanten hebben hun kamp gekozen — vitamine C werkt in het water, vitamine E in de vetten, elk bij zich thuis. Het alfa-liponzuur daarentegen is aan beide kanten oplosbaar. Het beweegt zich in de waterige delen van de cel en steekt de vettige membranen over. Het gaat overal.

De recycleerder

En het beperkt zich niet tot het zelf doven van de vonken — die vrije radicalen waarover we het in deze reeks zoveel gehad hebben. Biochemici schrijven het een nog subtielere rol toe: die van recycleerder. Wanneer een molecuul vitamine C of glutathion zich heeft opgeofferd om een vrije radicaal te neutraliseren, komt het er ontladen en onbruikbaar uit. Het alfa-liponzuur behoort tot de moleculen die ze weer kunnen opladen — die hun het verloren elektron kunnen teruggeven, zodat ze weer het veld in kunnen. De brandweerman die de blusapparaten van de andere brandweerlui bijvult.

Een molecuul dat in de centrale wordt gemaakt, aan de ene kant een tandwiel van de energieproductie, aan de andere kant een onderhoudsman voor alle terreinen. Je begrijpt waarom het een plaats heeft veroverd in de schappen met voedingssupplementen — trouwens vaak in een welbepaalde vorm, de zogenaamde R-vorm, die de natuur maakt.

Vijftig jaar trouw

Lester Reed zelf is zijn ontdekking heel zijn loopbaan trouw gebleven — vijftig jaar lang die reusachtige enzymen bestuderen waarin zijn kleine molecuul vastgeschroefd zit.

Tien ton lever voor dertig milligram. Sommige kostbare zaken laten zich beslist niet in gewicht meten.

Dit was een aflevering van de podcast Herba Barona, opgenomen in Parijs. Tot binnenkort.