De foto van twintig jaar geleden

De tekst van de aflevering

Welkom bij Herba Barona, winkel voor voedingssupplementen in Parijs. Elke aflevering vertelt een verhaal dat we slecht kennen, en u gaat naar huis met één ding om te onthouden. Vandaag gaat onze reeks over de mitochondriën verder met het onderwerp waar niemand graag recht naar kijkt: de tijd die voorbijgaat.

Het spiegelexperiment

Doe de proef. Haal een foto van uzelf van twintig jaar geleden boven. Bekijk hem. Kijk dan in de spiegel.

Wat is er precies veranderd? De huid, een beetje. De trekken, een beetje. Van het ene jaar op het andere niets spectaculairs — en toch is er, alles bij elkaar, iets gebeurd. Dat iets draagt een naam die u goed kent, maar niet waar u hem verwacht: de roest.

De roest

Ja, de roest. Dezelfde chemie die een koetswerk aanvreet, vreet, heel langzaam, aan een cel. De schuldige is dezelfde: de zuurstof. We hebben ze nodig om te leven, maar het is een brute partner — ze rukt elektronen weg bij alles wat ze tegenkomt. Wanneer ze op hol slaat, produceert ze wat we vrije radicalen noemen: onstabiele moleculen die alles op hun weg beschadigen, ook onze kostbare genetische recepten. Onderzoekers hebben trouwens de proef gedaan: muizen die opgroeien in met zuurstof verrijkte lucht verouderen duidelijk sneller. Te veel vuur in de haard, en het is het huis dat brandt.

Waar speelt zich nu het grootste deel van die chemie van het vuur af? In de mitochondriën, de energiecentrales van onze cellen. Daar wordt de zuurstof gebruikt, getemd, omgezet in energie. Een jonge mitochondrie in vorm is een goed beheerst vuur: veel energie, heel weinig vonken. Een vermoeide mitochondrie is het omgekeerde: minder energie… en meer vonken. Meer vrije radicalen. Meer roest.

Alle wegen leiden naar de mitochondriën

En hier heeft de wetenschap van de veroudering een fascinerende ontdekking gedaan. Een wetenschappelijk artikel vatte het samen in een titel die beroemd geworden is: «Veroudering: alle wegen leiden naar de mitochondriën.» Welke theorie u er ook uithaalt — de slijtage van de genen, de ontsteking, de opstapeling van afval — als u de draad terug volgt, komt u altijd weer bij hen uit.

De mitofagie

Maar het lichaam is niet weerloos gebleven. Het heeft een systeem van een waanzinnige elegantie uitgevonden: de mitofagie. Letterlijk: «de mitochondriën opeten». Geregeld inspecteert de cel haar park van centrales, spoort de meest vermoeide op — die welke meer vonken dan energie spuwen — demonteert ze, recycleert de onderdelen, en bouwt nieuwe. Een permanente technische keuring, met sloop en fabriek inbegrepen.

Wat het sorteren gaande houdt

Goed ouder worden zou in wezen vooral dat zijn: dat sorteren actief houden. En wat het gaande houdt, heeft niets mysterieus — het is zelfs ontwapenend gewoon. Regelmatige lichaamsbeweging, die de vernieuwing aanzwengelt. De slaap, afgestemd op dag en nacht, zoals vóór de schermen. Een bord met onbewerkte producten, met echte kleuren erin. En zo weinig mogelijk van wat vervuilt: tabak, overdaad, vervuilende stoffen wanneer we ze kunnen vermijden.

Hippocrates raadde dat alles tweeduizend vierhonderd jaar geleden al aan, zonder ooit een mitochondrie gezien te hebben.

De foto van twintig jaar geleden komt niet terug. Maar die van over twintig jaar is nog niet genomen.

Dit was een aflevering van de podcast Herba Barona, opgenomen in Parijs. Tot binnenkort.