Het minst geliefde molecuul van het schap

De tekst van de aflevering

Welkom bij Herba Barona, winkel voor voedingssupplementen in Parijs. Elke aflevering vertelt het verhaal van een product dat we slecht kennen, en u gaat naar huis met één ding om te onthouden. Vandaag: creatine. Het meest bestudeerde molecuul van heel ons schap — en waarschijnlijk het minst geliefde. Dat is onrechtvaardig, en dit verhaal verdient het om vanaf het begin verteld te worden.

1832, een Franse geleerde

Het begin, dat is 1832. Een Franse scheikundige, Michel-Eugène Chevreul, onderzoekt een vleesextract en ontdekt daarin een onbekende stof. Hij doopt haar creatine, van het Griekse kréas: vlees. Onthoud dat goed: creatine is niet uitgevonden in een sportlaboratorium. Ze is ontdekt in een stuk vlees, bijna twee eeuwen geleden, door een Franse geleerde. Ze lag bij elke stoofpot op het bord van uw voorouders. En ze zit in u, op dit ogenblik: uw eigen lichaam maakt er elke dag aan, omdat het zonder niet kan functioneren.

De lucifer van het lichaam

Om te begrijpen waarvoor ze dient, een beeld. Elke beweging die u maakt — opstaan uit een stoel, een trap op, een rennend kind opvangen — verbrandt een klein energiemolecuul dat ATP heet. Dat is de lucifer van het lichaam: ze vlamt op, en ze dooft bijna meteen weer. Het probleem is dat uw spieren er maar enkele seconden voorraad van hebben. En daar komt creatine in beeld: zij is het reservedoosje lucifers. Wanneer de inspanning kort en intens is, is zij het die het ATP bijlaadt, lucifer na lucifer. Zonder haar valt alles na een paar seconden stil.

Zeshonderdvijftig studies

Waarom dan die zwavelige reputatie, dat kleedkamergeurtje van een duister product? Omdat ze eind vorige eeuw de sport is binnengekomen via de deur van de krachthonken, en de verwarring is blijven hangen. De werkelijkheid is precies omgekeerd. Creatine heeft nooit op een lijst van dopingproducten gestaan — nooit, nergens. En vooral: ze is het meest doorgelichte ingrediënt uit de hele geschiedenis van de voedingssupplementen geworden: meer dan 650 klinische studies. Geen 650 blogartikelen — 650 studies, bij sporters, bij vrouwen, bij ouderen, bij vegetariërs, over maanden en jaren. Door naar de zwakke plek te zoeken hebben de onderzoekers vooral het bewijs opgestapeld. Zozeer zelfs dat Europa, dat zo voorzichtig is dat het bijna geen enkele belofte op etiketten toelaat, deze zin zwart op wit heeft goedgekeurd: creatine verhoogt de fysieke prestatie bij opeenvolgende korte, zeer intensieve inspanningen. Het is een van de zeer zeldzame officieel toegelaten zinnen in heel onze winkel.

Het andere orgaan dat energie verslindt

En het verhaal stopt niet bij de spier. Want er is nog een orgaan dat van 's ochtends tot 's avonds ATP verslindt: de hersenen. Ze wegen amper twee procent van het lichaam, maar het is een energieput. Onderzoekers volgen dat van heel dichtbij — de concentratie, de mentale vermoeidheid, mensen die weinig of geen vlees eten en van wie de voorraden van nature lager liggen. Het is een van de actiefste onderzoeksvelden van dit moment, en het verandert het gezicht van dit molecuul: niet echt meer een sportersproduct, eerder een fundamentele brandstof die iedereen aangaat — ook onze klanten van zeventig die kracht in de benen willen houden.

Twee mythes

Voor we afronden, rekenen we af met de twee mythes die nog aan dit molecuul kleven. De eerste: creatine zou opzwellen. De waarheid is fijner: ze trekt water aan, ja — maar naar binnen in de spier, waar ze werkt. Dat is geen vochtretentie, dat is hydratatie van de cel. Een goed gehydrateerde spier is een spier die werkt. De tweede mythe: ze zou de nieren vermoeien. Op dat punt hebben decennia van studies bij gezonde volwassenen het probleem gezocht zonder het te vinden — dat is trouwens een van de redenen waarom we er zoveel afstand op hebben. De enige echte voorzichtigheidsregel: bij nierziekte bespreekt u het eerst met uw arts.

Zij aan wie niemand denkt

En dan zijn er nog zij aan wie niemand denkt. Vegetariërs en veganisten om te beginnen: creatine uit de voeding komt uit vlees en vis — zonder die twee draaien de voorraden permanent op halve kracht, en zij zijn het die het verschil vaak het sterkst voelen. Vervolgens de ouderen: na een bepaalde leeftijd smelt de spier in stilte weg, en het duo creatine plus beweging is een van de best gedocumenteerde manieren om haar te onderhouden. En ten slotte de vrouwen, lang op afstand gehouden door het kleedkamerimago van het molecuul — terwijl ze precies dezelfde cellen hebben, en precies dezelfde lucifers om bij te laden.

Goed kiezen

Nog één advies voor de clou, want niet alle creatines zijn gelijk: zoek creatine-monohydraat — de historische vorm, die van alle studies — met een zuiverheid die per lot wordt gecontroleerd. Exotische formules zijn niet nodig: de eenvoudigste is ook de best bewezene.

Dit was een aflevering van de podcast Herba Barona, opgenomen in Parijs. Tot binnenkort.