Ana sayfa › Podcast › Soda göllerinde büyüyen alg
Soda göllerinde büyüyen alg
Bölüm Fransızcadır. Tam metni aşağıda Türkçe olarak okuyabilirsiniz.

Bölümün metni
Suyunu içemeyeceğiniz bir göl düşünün. Öyle yoğun soda tuzu taşıyor ki cildi yakıyor. Balık yok, bitki de neredeyse yok. Ve yine de yüzeyde, koyu yeşil, neredeyse mavi bir köpük. Kadınlar testilerle ve sepetlerle suya doğru yürüyor. Hasat etmeye geliyorlar.
Kanem'in vadileri
Çad'dasınız, Çad Gölü'nün doğusunda, Kanem bölgesinde. Orada, kum tepeleri arasında ouaddi denilen küçük su birikintileri saklı. Suları, bölgede yüzyıllardır toplanan doğal bir tuz olan natronla doygun. Yaşayan hemen her şey için düşmanca bir ortam. Bir tek ona göre değil: biyologların siyanobakteriler arasına koyduğu, herkesin ise alg dediği, spiral biçimli minik bir organizma. Spirulina.
Haziranla eylül arasındaki yağmur mevsiminde çoğalıyor. Ve nesillerdir hasatla ilgilenenler Kanembu kadınları. Rüzgârın yeşil köpüğü kıyıya sürmesini bekliyorlar. Onu kepçeyle alıp bir kumaştan ya da sık dokunmuş bir sepetten geçiriyor, koyu yeşil, neredeyse siyah, kalın bir püre topluyorlar.

Sonra en şaşırtıcı hareket geliyor. Bu püreyi güneşte, sıcak kumun üzerine ince bir tabaka hâlinde seriyorlar. Tutmaya başlaması için birkaç dakika yetiyor. Küçük karelere kesiyor, kurutmayı köyde hasırların üzerinde bitiriyorlar. Sonuç bir ad taşıyor: dihé. Pazarlarda satılan, soslara ufalanan yeşil kekler.
1940, sonra 1964
Uzun süre dünyanın geri kalanı bunu bilmiyor. 1940'ta Fransız botanikçi Dangeard, Kanem'de bir pazarda tuhaf kurutulmuş alg plakalarının satıldığını bildiriyor. Neredeyse kimse dikkat etmiyor. 1964'ü beklemek gerekiyor: Belçikalı botanikçi Jean Léonard bir seyahat ekibiyle bölgeyi geçiyor ve çalışan kadınları, ağlarını, keklerini gözlemliyor. Bu kez Avrupa, Kanembu kadınlarının hep bildiği şeyi şaşkınlıkla keşfediyor.
Ve spirulina başka bir yolculuğa çıkıyor. Yalnızca üç şeye ihtiyacı var: alkali bir su, sıcaklık ve ışık. Gölünü küçük ölçekte, havuzlarda yeniden yaratabileceğimiz anlaşılıyor.
Fransa'nın güneyinde havuzlar
Fransa'da macera güneyde başlıyor. 1997'de Hérault'da ilk zanaatkâr çiftlik kuruluyor. Ardından başkaları geliyor, özellikle Var'da, çoğu kez eski çiçek seralarının dönüştürülmesiyle. 2005'te Hyères'de spirulina yetiştiricisi olmak için bir eğitim açılıyor. 2009'da otuz kadar üretici federasyonlarını kuruyor. Bugün Fransa'nın hemen her yerinde spirulina çiftlikleri var.

Hareketin kendisi ise pek değişmedi. Yetiştirici havuzlarını karıştırıyor, suyun rengini izliyor, ince bir bezden süzerek hasat ediyor. Hamuru presliyor, sonra kurutuyor; çoğu kez küçük teller hâlinde, yeşil spagettiler gibi. Ouaddisinin üzerine eğilmiş Kanembu kadını ile havuzunun üzerine eğilmiş güneyli çiftçi arasında binlerce kilometre var. Ve aynı yeşil suyu süzen aynı bez.
Sahel'in kalbindeki bir soda gölcüğünden Paris'teki mağazamızın rafına kadar, bitki dünyasının en güzel yolculuklarından biri bu. Neredeyse hiçbir şeyin yaşamadığı bir suda doğmuş ve bütün dünyaya taşınan bir gıdaya dönüşmüş bir organizma.
O hâlde bir dahaki sefere bir paket spirulina gördüğünüzde Kanem'in ouaddilerini düşünün. Ve laboratuvarlardan çok önce, içilemeyen bir gölün bir köyü doyurabileceğini anlamış o kadınları.