Home › Podcast › De hars die uit de rotswanden sijpelt
De hars die uit de rotswanden sijpelt
Aflevering in het Frans. De volledige tekst leest u hieronder in het Nederlands.

De tekst van de aflevering
Stelt u zich een zwarte rotswand voor, ergens boven de wolken. Het is warm, voor één keer. De zomerzon brandt op de steen. En in een spleet begint er langzaam iets te vloeien. Geen water, geen boomsap. Een donkere, glanzende substantie, dik als teer. De berg zweet.
Een zwarte traan met duizend namen
U bent in de Himalaya, of bij de buren: de Karakoram, de Pamir, de Altai. Deze zwarte traan heeft bij de bergvolkeren tientallen namen gekregen. In het Sanskriet zegt men «shilajit»: letterlijk wat het gesteente overwint. Verder naar het noorden, in Centraal-Azië en Rusland, zegt men «moemijo». De Mongolen spreken van bergolie.
Waar komt ze vandaan? Zelfs wetenschappers twijfelen nog. De meest verbreide hypothese: planten en mossen, gevangen in de spleten, die eeuwenlang vergingen, samengedrukt en omgevormd werden door het gesteente zelf. Wat u op een zomermiddag ziet vloeien, is misschien al lang voor uw overgrootmoeder begonnen zich te vormen.
En hoe is ze ontdekt? Dan belanden we in de legende. Men vertelt dat apen in de hoogte deze hars van de rotsen kwamen likken en dat nieuwsgierige herders hen zouden hebben nagedaan. Niemand kan het bewijzen. Maar het verhaal gaat al zo lang rond dat het bij de reis hoort.
Plukken langs de rotswand
Zeker is wel dat het plukken allesbehalve een wandeling is. De hars komt alleen in het mooie seizoen tevoorschijn, als de warmte haar zacht maakt. U moet omhoog klimmen, soms heel hoog, de zwarte stromen op de rotswanden opsporen en ze met de hand losmaken, met een mes of een beitel, zonder er te veel steen bij los te rukken. Een tijdvenster van een paar weken per jaar. De rest van de tijd houdt de berg zijn geheim onder de sneeuw.

De oude teksten uit de Indiase wereld rekenen haar tot de rasayana, bereidingen die de ayurveda met een lang leven verbond. En grote Perzische en Arabische geleerden, zoals Avicenna en al-Biruni, vermelden haar al in hun geschriften. Een bergproduct dus, maar dat al duizend jaar in boeken reist.
Water, een doek, zon
Het punt is alleen: wat van de rotswand komt, is ruw. Hars vermengd met aarde, zand, steensplinters en plantenresten. Zo is ze niet te gebruiken. Dan begint het tweede deel van de reis, het meest geduldige: de zuivering.

Het traditionele gebaar is ontwapenend eenvoudig. Men legt de brokken in water. De hars lost op, de steen blijft op de bodem. Men filtert door een doek, laat rusten, filtert opnieuw. Daarna laat men het water zachtjes verdampen, in de zon, tot er alleen een zwarte, dichte, glanzende pasta overblijft. Dagen, soms weken. Tegenwoordig voegen serieuze fabrikanten een stap toe die de ouden niet kenden: laboratoriumanalyse, om na te gaan dat er niets ongewensts met de hars is meegereisd.
Denk aan de afgelegde weg. Een stof die eeuwen nodig had om zich in een spleet te vormen. Een handvol weken per jaar om haar te plukken. Dagen van water en zon om haar te zuiveren. Daarna bergwegen, havens, vliegtuigen, tot in het schap van onze winkel in Parijs, waar ze in een klein potje past.
Als u dat potje zwarte hars de volgende keer ziet, bedenk dan waar het vandaan komt. Niet uit een fabriek. Uit een rotswand die op een zomerdag begon te sijpelen.