Ana sayfa › Podcast › İngiliz pilotların havucu
İngiliz pilotların havucu
Bölüm Fransızcadır. Tam metni aşağıda Türkçe olarak okuyabilirsiniz.

Bölümün metni
1940 sonbaharı. Londra Blitz altında yaşıyor. Her gece Alman bombardıman uçakları karanlığın korumasında Manş'ı geçiyor. Bir avcı pilotu için onları karanlıkta bulmak, samanlıkta iğne aramak gibi. Ay yok. Yine de Kraliyet Hava Kuvvetleri'nin genç bir pilotu, gecenin ortasında onları birbiri ardına düşürmeye başlıyor.
Gazeteler hikâyesine sarılıyor. Adı John Cunningham ve ona bir lakap takılıyor: “Cat's Eyes”, kedi gözleri. Halka anlatılan sırrı ne? Çok miktarda havuç yiyormuş. Gözleri geceyi delecek hâle gelmiş.
Uçağın burnundaki radar
Gerçek başka yerde. Uçağının burnuna cıvatalanmış. Bir süredir bazı İngiliz avcı uçakları son derece gizli bir cihaz taşıyor: havadan önleme radarı. 19'unu 20'sine bağlayan 1940 Kasım gecesinde, bu radar ve operatörleri tarafından yönlendirilen Cunningham ve mürettebatı bir Junkers 88 bombardıman uçağını düşürüyor. Bu, uçak radarıyla kazanılmış ilk zaferlerden biri.

Bu radarı ne pahasına olursa olsun saklamak gerekiyor. O yüzden başka bir şey anlatılıyor. Kedi gözleri. Havuçlar. Cunningham sonradan lakabın tam da radarı örtmek için Hava Bakanlığı'ndan geldiğini söyleyecek. Ve çok İngiliz bir mizahla, havuçlar gerçekten işe yarasaydı her şeyin çok daha kolay olacağını ekleyecek.
Almanlar buna inandı mı? Efsanenin en kırılgan kısmı bu. Konuyu inceleyen tarihçiler, onların tuzağa düştüğüne dair hiçbir kanıt bulamadı. Onlar da radar yapmasını biliyordu. Ama hikâyenin çok daha elverişli, başka bir kitlesi vardı.
Doktor Havuç
Çünkü 1940'ta Büyük Britanya karne düzeninde yaşıyor. Şeker, tereyağı, et kıtlaşıyor. Havuç ise bol. Lord Woolton'un yönettiği Gıda Bakanlığı daha fazla havuç yenmesini istiyor. Afişler, tarifler, hatta gülümseyen bir karakter: “Doktor Havuç”. Ve her akşam karartma altında yaşayan bir halk için karşı konulmaz bir argüman: havuç karanlıkta görmenize yardımcı olur.

Mit böylece çifte. Bir yanda askerî bir paravan. Öbür yanda bir beslenme kampanyası. Ve bütün bu düzenek o kadar iyi işledi ki savaştan, radarın gizliliğinin kalkmasından ve seksen yılı aşkın yalanlamadan sağ çıktı.
Doğru olan kısım
Peki doğru olan ne? Havuç rengini, vücudun ihtiyacına göre A vitaminine dönüştürdüğü turuncu bir pigment olan beta-karotenden alır. A vitamini ise normal görmenin korunmasına katkıda bulunur. Gözün dibinde retina, ışık azaldığında görmemizi sağlayan ve ona bağlı bir pigment kullanır. Üstelik A vitamini eksikliğinin gece görüşünü bozabileceği uzun zamandır biliniyor.
Ama propagandanın özenle unuttuğu ince nokta şu. Alımınız zaten yeterliyse, daha fazla havuç yemek size kedi gözleri kazandırmaz. Vücut ihtiyacı olanı dönüştürür, fazlasını değil. Rendelenmiş bir salata sayesinde gece pilotu olan kimse yok.
Paris'teki Herba Barona'da beta-karoteni pek çok etiketin üzerinde bulursunuz. Gerçek rolünü hatırlatmayı seviyoruz: bir A vitamini deposu, gece görüş dürbünü değil.
Radar çoktan gizlilikten çıktı. Müzeleri, kitapları, yıldönümleri var. Havuç ise hâlâ gece gözlüğü ünüyle duruyor. İyi bir yalanın, saklamakla görevli olduğu gerçekten çoğu zaman çok daha iyi yaşadığının kanıtı.