De bacterie die uw lichaam nooit verteerd heeft

De tekst van de aflevering

Welkom bij Herba Barona, winkel voor voedingssupplementen in Parijs. Elke aflevering vertelt een verhaal dat we slecht kennen, en u gaat naar huis met één ding om te onthouden. Vandaag openen we een reeks over de mitochondriën — en die begint met een heel, heel oud verhaal.

Een heel oud verhaal

Ongeveer een miljard driehonderd miljoen jaar geleden slikte een cel een bacterie in. En er gebeurde iets ongewoons: ze verteerde haar niet.

De bacterie bleef. Ze installeerde zich. En ze sloot een akkoord met haar gastcel, een akkoord dat vandaag nog altijd geldt, op deze seconde, in elk van uw cellen: «Jij huisvest me, jij voedt me. In ruil lever ik de energie.»

Cijfers om duizelig van te worden

Die bacterie noemen we vandaag de mitochondrie. En als u er nog nooit van gehoord hebt, hou u vast, want de cijfers zijn duizelingwekkend. U hebt er duizenden in bijna elk van uw cellen. Samen zijn ze goed voor ongeveer tien procent van uw gewicht. Bij iemand van zeventig kilo is dat zeven kilo. Zeven kilo oude bacteriën, die u op dit ogenblik met u meedraagt.

Hun werk? Een klein molecuul maken dat ATP heet. ATP is de energiemunt van al wat leeft. Elke hartslag, elke gedachte, elke oogwenk wordt in ATP betaald. En uw lichaam maakt er — hou u vast — het equivalent van veertig tot vijftig kilo per dag van. Bijna uw eigen gewicht, elke dag gemaakt, verbruikt en opnieuw gemaakt. Zonder voorraad. Permanent op de klok.

Zuurstof temmen

Om dat klaar te spelen heeft de mitochondrie een huzarenstukje geleverd: ze heeft zuurstof getemd. Want zuurstof is van oorsprong een agressief gas. Het rukt elektronen weg bij alles wat het aanraakt — precies wat ijzer doet roesten. De mitochondrie heeft een soort waterval met kleine molentjes uitgevonden: de energie uit voeding daalt trede na trede, elk molentje haalt er wat uit, en helemaal onderaan vertrekt de gekalmeerde zuurstof als een eenvoudig watermolecuul. Resultaat: uit dezelfde suiker haalt de mitochondrie tientallen keren meer energie dan een cel die zonder haar zou werken. Alsof uw auto van negen liter per honderd… naar een halve liter ging.

De organen die het meest verbruiken, zitten er vol mee. Uw hersenen, twee procent van uw gewicht, verbranden een vijfde van de zuurstof die u inademt. En uw hart? Bijna veertig procent van zijn gewicht bestaat uit mitochondriën. De trom van het leven draait bijna voor de helft op deze oude bacteriën.

Een erfenis van moederszijde

En dan het detail waar ik het meest van hou. Deze mitochondriën hebt u maar van één persoon: uw moeder. De zaadcel geeft er zo goed als geen door; de eicel daarentegen zit er vol mee. De energiecentrales die u vanavond doen leven, zijn de rechtstreekse afstammelingen van die van uw moeder, van uw grootmoeder, enzovoort, van moeder op dochter, over duizenden generaties heen.

Voelt u de volgende keer de energie terugkomen na een goede nacht, een echte wandeling in de buitenlucht, een eenvoudige, onbewerkte maaltijd — denk dan aan hen. Miljarden en miljarden kleine huurders, al een miljard jaar geïnstalleerd, die u nooit verlaten hebben.

U bent niet alleen uzelf. U bent een samenwoning. En ze dateert van vóór de dinosauriërs.

Dit was een aflevering van de podcast Herba Barona, opgenomen in Parijs. Tot binnenkort.