Ana sayfa › Podcast › Uçurumlardan sızan reçine
Uçurumlardan sızan reçine
Bölüm Fransızcadır. Tam metni aşağıda Türkçe olarak okuyabilirsiniz.

Bölümün metni
Düşünün. Bulutların üstünde bir yerde kara bir kaya duvarı. Bu kez hava sıcak. Yaz güneşi taşa vuruyor. Ve bir yarığın içinde, yavaş yavaş, bir şey akmaya başlıyor. Ne su, ne öz suyu. Koyu, parlak, katran gibi yoğun bir madde. Dağ ter döküyor.
Binlerce adı olan kara bir gözyaşı
Himalayalar'dasınız ya da onun komşularında: Karakurum, Pamir, Altay. Bu dağların halkları kara gözyaşına onlarca ad vermiş. Sanskritçede “şilajit” denir: kelimenin tam anlamıyla, kayaya diren, kayayı yenen. Daha kuzeyde, Orta Asya'da ve Rusya'da “mumiyo” derler. Moğollar ise dağların yağından söz eder.
Nereden geliyor? Bilim insanları bile hâlâ kararsız. En yaygın varsayım şu: yarıklarda sıkışıp kalmış bitkiler ve yosunlar, yüzyıllar boyunca çürümüş, sıkışmış, preslenmiş, taşın kendisi tarafından dönüştürülmüş. Bir yaz öğleden sonrası aktığını gördüğünüz şey, belki de büyük büyükanneniz doğmadan çok önce oluşmaya başlamıştı.
Peki nasıl keşfedildi? İşte burada efsaneye giriyoruz. Anlatılana göre yüksek yamaçlardaki maymunlar bu reçineyi kayalardan yalamaya gelirmiş, meraklanan çobanlar da onları taklit etmiş. Kimse bunu kanıtlayamaz. Ama bu hikâye o kadar uzun zamandır dolaşıyor ki yolculuğun bir parçası olmuş.
Uçurum yamacında toplama
Kesin olan şu: toplama işi hiç de bir gezinti değil. Reçine yalnızca güzel mevsimde, sıcak onu yumuşattığında çıkar. Yukarı tırmanmak, bazen çok yükseğe, duvarlardaki kara akıntıları bulmak, sonra da onları elle, bıçakla ya da keskiyle, yanlarında fazla taş koparmadan ayırmak gerekir. Yılda sadece birkaç haftalık bir pencere. Yılın geri kalanında dağ sırrını karın altında saklar.

Hint dünyasının eski metinleri onu rasayana grubuna koyar; ayurvedanın uzun ömürle ilişkilendirdiği preparatlardır bunlar. Fars ve Arap dilinin büyük âlimleri, İbn Sina ya da el-Biruni gibi, yazılarında ondan zaten söz eder. Yani bir dağ ürünü, ama bin yıldır kitapların içinde yolculuk eden bir ürün.
Su, bir bez, güneş
Ama işte: uçurumdan inen şey ham. Toprak, kum, kaya kıymıkları, bitki artıkları karışmış bir reçine. Olduğu gibi kullanmak imkânsız. Bu yüzden yolculuğun ikinci bölümü başlar, en sabırlı bölümü: arıtma.

Geleneksel hareket ürkütücü derecede sade. Bloklar suya daldırılır. Reçine çözülür, taş ise dipte kalır. Bir bezden süzülür, dinlenmeye bırakılır, yine süzülür. Sonra su, güneşte yavaş yavaş buharlaşmaya bırakılır; geriye kara, yoğun, parlak bir ezme kalana kadar. Günler, bazen haftalar sürer. Bugün ciddi üreticiler, eskilerin bilmediği bir adım ekliyor: laboratuvar analizi; reçineyle birlikte istenmeyen hiçbir şeyin yolculuk etmediğini doğrulamak için.
Kat edilen yolu bir düşünün. Bir yarıkta oluşması yüzyıllar süren bir madde. Toplanması için yılda bir avuç hafta. Arıtılması için günlerce su ve güneş. Sonra dağ yolları, limanlar, uçaklar; ta ki Paris'teki mağazamızın rafına, küçük bir kavanozun içine sığana kadar.
Bir dahaki sefere bu kara reçine kavanozunu gördüğünüzde nereden geldiğini hatırlayın. Bir fabrikadan değil. Bir yaz günü sızmaya başlamış bir uçurumdan.